"Ο Κωνσταντνος Παλαιολγος στις επλξεις, ξημρωμα 29ης Μαου 1453", αριστερς πνακας της τριλογας "Κων. Παλαιολγος, ο τελευταος Βυζαντινς αυτοκρτορας" του ζωγρφου Ιωννη Νκου, ιδιοκτησας Δημοτικς Πινακοθκης Θεσσαλονκης (λδι σε μουσαμ, 200x145 εκ., 2003)

ια θλιβερ για τους λληνες επτειος! Γυρζουμε τη σκψη μας πσω.
Η Βασιλεουσα Πλις, το φως του κσμου επ 11 αινες, « το καταφγιον των Χριστιανν, η ελπς και η χαρ πντων των Ελλνων, το καχημα πντων σοι ζσιν υπ την ηλου ανατολν» -κατ τα λγια του τελευταου Αυτοκρτορα, του μαρμαρωμνου βασιλι- πφτει στα χρια των βαρβρων.

Εσες βουν, θρηνσετε και πτρες ραγισθτε
Και ποταμο φυρνατε και βρσες ξερανθετε
διτι εχθη το κλειδ λης της οικουμνης
το μτι της Ανατολς και της Χριστιανοσνης.

***

…Βραδιζει στη Βασιλεουσα.
Χτυπονε τα σμαντρα της Αγια-Σοφις τα γλυκλαλα και απ λους τους δρμους της Βασιλεουσας κατεβανουνε οι νθρωποι βιαστικο να λβουνε μρος στη Μεγλη Λειτουργα… Φορσανε τα καλ τους ροχα οι μοιροι, πρανε στα χρια τους λαμπδες και εικονσματα παλαι και τρχουνε στην Αγια-Σοφι … που φρεσε απψε τη μεγαλοπρπει της να πεθνει ολφωτη… Σε λγο καταφθνει ο αυτοκρτορας με την ακολουθα του…
λοι εναι γονατισμνοι τρα. Ευωδιζει η Αγια-Σοφι. Κλαει η κυρ Δσποινα απψε. Κλαει και ο αυτοκρτορας. Σμπως να ξρει πως εναι η τελευταα φορ που βλπει το λα του. Η τελευταα φορ που λειτουργε η Αγια-Σοφι, το μγα μοναστρι.
Ο πρωθιερας βγανει με το ασημνιο δισκοπτηρο και ο αυτοκρτορας πλησιζει… λων τα μτια εναι στραμμνα πνω του. Αυτς κοιτζει τα χιλιδες ετοτα μτια τα στραμμνα προς εκενον και ζητει φεση αμαρτιν απ το λα του, φεση αμαρτιν απ το Θε του και σκβει προς το γιο δισκοπτηρο να μεταλβει το Αμα και το Σμα του Χριστο… λα τα μτια κλανε… Ο αυτοκρτορας κινε να φγει…φυγε ο αντρειωμνος και δεν ξαναεδε ποτ πια το λα του. Ποτ την Αγια-Σοφι. Γιατ η λυκαγεια δεν τνε βρκε ανμεσα στους ζωντανος…
…Βδιζε τρα μνος και αβοθητος στο δρμο του πεπρωμνου του. Τον βλπω να χτυπ, να χτυπ… Πετ απ πνω του τα βασιλικ δισημα, πετ τα αυτοκρατορικ του εμβλματα και σαν απλς στρατιτης συνεχζει τον αγνα του θαντου.
φησε μνο τα βασιλικ πδιλα με τους χρυσος αετος επνω. Και θα ναι απ αυτ που θα τον αναγνωρσουνε σε λγο… πεσε μπροστ στην πλη του Αγου Ρωμανο. Χτυπθηκε πρτα κατ πρσωπο. μως συνχισε να μχεται. στερα χτυπθηκε απ τα ντα. πουλο χτπημα, δλιο…

Ελω η Πλις… ελω…ελω…
Πραν την Πλη, πραν την…

O Μαρμρινος δικφαλος αετς επνω στον οποο πτησε ο Κων/νος Παλαιολγος για να στεφθε Αυτοκρτωρ. Σζεται ακμη στην μεσαιωνικ μητρπολη του Μιστρ, γιο Δημτριο.

Ακοω τη σπαρακτικ κραυγ… Απ μακρι βλπω κοπδια ανθρπων που τρχουνε προς την Αγια-Σοφι, να προφτσουνε να μπονε μσα, προτο κλεσουν οι θρες. «δεν χωρει…δεν χωρει λλο…» φωνζουνε οι κλειδοχοι….
Ελω η Πλις… ελω…
Ελω η Πλις, ελω η ερασμα, ελω η πολυφλητη… και κλαω και κλαω…
Παρνει ο αγρας τη κραυγ… να τνε πει ψηλ στα καμπαναρι της Δσης,
να την ακοσουνε στον πνο τους σοι την εγκατλειψαν αβοθητη τη Βασιλεουσα, να τρομξουνε.
Ετοτες οι ρες, πριν και μετ το μεσημρι, τανε οι πιο γριες… Τρχω μσα απ τα ματωμνα σοκκια… Τρχω να ιδ τι συμβανει. Πλησιζω πιο κοντ. Βλπω τις πλες σπασμνες, ριγμνες κτω, σε μια τερστια λμνη αματος… Απελπισμνα ουρλιαχτ ρχονται μσα απ το να. Τα γνατ μου λνονται. Το παραβασαν λοιπν… Παραβασαν το ιερ συλο…

Απ το μυθιστρημα
«Πραν την Πλη, πραν την»
Της Μαρας Λαμπαδαρδου-Πθου

Πραν την Πλη, πραν την…
Ελω η Πλις…ελω…ελω…
μως…
Ουκ ελω η ρζα,
ουκ ελω το φως!
Ουκ ελω η βασιλεουσα ψυχ των Ελλνων.

Νικηφρος Βρεττκος
«Λειτουργα κτω απ την Ακρπολη»

(της Ελπδας Δεληκρη, απ το site του Αρχιεπισκοπικο Καθεδρικο Ναο της Αγ. Τριδος στη Ν. Υρκη)

Τη υπερμχω στρατηγ τα νικητρια, ως λυτρωθεσα των δεινν, ευχαριστρια, αναγρφω σοι η Πλις σου, Θεοτκε, αλλ' ως χουσα το κρτος απροσμχητον, εκ παντοων με κινδνων ελευθρωσον να κρζω σοι, Χαρε, Νμφη ανμφευτε.
(Ευγνιος Χαρδαβλλας, Πρωτοψλτης)

 

Η Αγα Σοφα
The Holy Temple of Aghia Sophia

 

Αγν Παρθνε Δσποινα - ΥΜΝΟΣ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΝΕΚΤΑΡΙΟΥ
Pure, Virgin Lady - Hymn of Aghios Nectarios

 

May 29th 1453: The City has fallen!

One dreary anniversary for all Hellenes! Let's live those moments in thought.
The Reigning City, the light of world for 11 centuries, “the shelter of Christians, the hope and joy of all Hellenes, the pride of all those who live under the sunrise” - according to the very words of the last Emperor, the petrified king - falls in the hands of the barbarians.

You, mountains, mourn, and you, stones, chack
And rivers shrink, and taps run dry
because we lost the key of the entire universe,
the eye of East and of the Christianity.

***

… It is getting dark in the Reigning City.
The melodious bells of Aghia Sofia ring, and people walk hasty in all the streets of the Reigning City to take part in the Big Mass… They are wearing their Sunday's best clothes, the poor souls, they hold candles and old icons in their hands and they run to the Aghia Sofia… that wears tonight its magnificence in order to die in full light… Soon, the emperor rolls up with his sequence…
All are kneeled now. Aghia Sofia gives off a sweet smell. Sweet Mary is crying tonight. The emperor is also crying. As if he knows that this is the last time he sees his people. The last time that Aghia Sofia, they great monastery, celebrates mass.
The head priest comes out with the silver communion cup and the emperor approaches… All eyes are turned on him. He looks at the thousands of eyes turned on him and asks remission of his sins from his people, remission of his sins from God and then he bows towards the holy communion cup to receive communion the Blood and the Body of Christ… All eyes are crying… the emperor makes for the exit…The valiant leaves and will never see his people again. Nor Aghia Sofia. Because daybreak did not find him among the living…
… Now he walks alone and helpless on the way to his destiny. I see him striking, striking… He drops his royal marks, throws away his imperial emblems and, as a plain soldier, he continues the fight of death.
He only kept the royal sandals on, with the golden eagles on them. And, soon, those will be the ones that will mark him out among the dead… He fell at the gate of Aghios Romanos. First, he was struck in the face. But, he continued fighting. Then, he was struck from behind. Sneaky, underhand blow…

The City has fallen… has fallen… has fallen
They took the City, they took it…

I hear the heart-breaking cry… From far, I see groups of people running towards Aghia Sofia, trying to enter, before the doors are closed. “No room… no more room…”, the key holders shout…

The City has fallen… has fallen…
The City has fallen, the beloved, the cherished one… and I cry and cry…
The wind carries the cry… to take it high above to the belfries of the West, to hear it in their sleep those who abandoned the Reigning City helpless, and shake of terror.
These hours, before and after midday, were the most ferocious… I am running on the bloody narrow streets… I am running to find out what is going on. I get closer. I see the gates broken, thrown down, in a enormous pool of blood… Howls brought to despair are coming from the temple. I become unnerved. So, they Him they forced It open… They forced the sanctuary open…

From the novel
"They took the City, they took it"
by Maria Lampadaridou-Pothou

They took the City, they took it…
The City has fallen… has fallen… has fallen…
But…
The roots have not fallen,
the light has not fallen!
The reigning soul of Hellenes has not fallen.

Nikiforos Vrettakos
"Mass under the Acropolis"

(by Elpida Delikari, from the official site of the Archiepiscopal Cathedral the Holy Trinity in N. York)